Mua thép tấm về rồi mới thuê cắt là cách làm quen thuộc, nhưng chọn sai cách cắt có thể khiến chi tiết bị sai kích thước, mép cắt xấu hoặc đội chi phí gia công lên cao. Ba công nghệ cắt nhiệt phổ biến hiện nay là laser, plasma và oxy gas, mỗi cách có một vùng độ dày và một mức độ chính xác riêng. Bài viết chia sẻ kinh nghiệm cắt thép tấm theo từng cách cắt, kèm gợi ý về thời điểm nên đặt cắt sẵn ngay khi mua tấm.
Cắt laser: chính xác nhất cho tấm mỏng và chi tiết phức tạp
Tia laser hội tụ năng lượng rất cao vào một điểm nhỏ nên đường cắt hẹp, mép cắt mịn và gần như không có xỉ bám. Sai số kích thước chỉ khoảng 0,05 đến 0,1 mm, là mức tốt nhất trong ba cách cắt. Vùng ảnh hưởng nhiệt quanh đường cắt cực nhỏ nên tấm mỏng ít bị cong vênh sau khi cắt.
Phạm vi độ dày phát huy hiệu quả của laser là từ 0,5 đến 20 mm, và đẹp nhất ở các tấm dưới 10 mm hoặc chi tiết có nhiều hoa văn, lỗ nhỏ. Nhược điểm là giá máy và chi phí vận hành cao, tốc độ cắt giảm nhanh khi độ dày tăng lên, nên với tấm dày thì cắt laser không còn kinh tế.
Cắt plasma: cân bằng giữa tốc độ và chi phí cho tấm trung bình
Cắt plasma dùng hồ quang điện làm nóng chảy kim loại rồi thổi văng ra khỏi rãnh cắt, thường được lắp trên máy CNC để cắt tự động theo bản vẽ. Độ dày làm việc hiệu quả là từ 3 đến 35 mm, tốc độ cắt nhanh, rất hợp để cắt bản mã, sườn dầm và các chi tiết kết cấu với số lượng lớn.
Sai số đạt khoảng 0,5 đến 1 mm, mép cắt khá mịn nhưng hơi vát nhẹ và có ít xỉ bám, thường phải mài qua một lượt trước khi hàn. Chi phí đầu tư máy và chi phí gia công đều ở mức giữa, thấp hơn laser và cao hơn oxy gas. Đây là cách cắt được các nhà máy kết cấu thép sử dụng nhiều nhất hiện nay.
Cắt oxy gas: lựa chọn gần như duy nhất cho tấm dày
Cắt oxy gas dùng ngọn lửa đốt nóng thép đến nhiệt độ cháy rồi phun luồng oxy áp lực cao để cắt đứt tấm. Ưu điểm lớn nhất là cắt được thép carbon rất dày, từ khoảng 15 mm đến trên 200 mm, với chi phí thiết bị và chi phí gia công rẻ nhất trong ba cách.
Đổi lại, tốc độ cắt chậm, sai số lớn khoảng 1,5 đến 3 mm, mép cắt thô và nhiều xỉ, vùng ảnh hưởng nhiệt rộng nên tấm dễ cong vênh và thường phải gia công lại mép cắt trước khi dùng. Một giới hạn nữa cần nhớ là cách cắt này chỉ dùng được cho thép carbon, hoàn toàn không cắt được inox và nhôm.
Kinh nghiệm chọn cách cắt theo độ dày và yêu cầu chi tiết
- Với tấm dưới 6 mm hoặc chi tiết nhiều hoa văn, nhiều lỗ nhỏ và yêu cầu lắp ghép ngay sau khi cắt, hãy chọn laser để tận dụng độ chính xác và mép cắt sạch.
- Với tấm từ 6 đến 30 mm dùng làm bản mã và kết cấu thông thường, hãy chọn plasma CNC vì tốc độ nhanh, sai số chấp nhận được và giá gia công hợp lý.
- Với tấm từ 40 mm trở lên, hãy chọn oxy gas vì hai cách còn lại hoặc không cắt nổi, hoặc chi phí đội lên rất cao.
- Nếu chi tiết cần độ chính xác cao tại các lỗ bulong để lắp ghép, hãy yêu cầu cắt laser hoặc plasma theo bản vẽ và thỏa thuận rõ dung sai cho phép ngay trong đơn hàng gia công, tránh tranh cãi khi nghiệm thu.
Đặt cắt sẵn khi mua tấm: kinh nghiệm để không tốn tiền hai lần
Nhiều nhà cung cấp thép tấm hiện nhận cắt theo bản vẽ ngay tại kho bằng máy CNC plasma hoặc laser, và đây là phương án rất đáng cân nhắc. Đặt cắt sẵn có ba lợi ích rõ rệt.
- Thứ nhất, chi tiết về đến công trình là lắp được ngay, không phải thuê thợ cắt tại công trường với chất lượng khó kiểm soát.
- Thứ hai, giá cắt khi mua kèm theo tấm thường rẻ hơn thuê gia công riêng lẻ bên ngoài, vì nhà cung cấp tối ưu được sơ đồ xếp cắt để tận dụng tối đa tấm thép.
- Thứ ba, phần thép thừa sau khi cắt được định lượng ngay từ đầu để thỏa thuận giữ lại hoặc trừ vào giá trị đơn hàng.
Trước khi đặt hàng, bạn nên tham khảo bảng giá thép tấm tại Thép Đại Bàng để nắm mặt bằng giá theo từng độ dày, sau đó gửi kèm bản vẽ dưới định dạng DXF hoặc DWG và ghi rõ dung sai yêu cầu cùng số lượng của từng chi tiết. Lưu ý nhỏ là với những tấm khổ lớn còn dư nhiều thép sau khi cắt, hãy thỏa thuận trước phương án xử lý phần thừa ngay trong hợp đồng mua bán.
Kết luận
Không có cách cắt nào tốt nhất cho mọi trường hợp: laser thắng ở độ chính xác cho tấm mỏng, plasma thắng ở tốc độ và chi phí cho tấm trung bình, còn oxy gas là lựa chọn bắt buộc khi tấm dày. Kinh nghiệm cắt thép tấm quan trọng nhất là chọn công nghệ theo độ dày và dung sai của chi tiết, đồng thời cân nhắc đặt cắt sẵn ngay khi mua tấm để tiết kiệm cả chi phí gia công lẫn thời gian thi công.
